Căng thẳng ở bệnh nhân ung thư: Không chỉ là cảm xúc, mà có thể là một biến số trong điều trị

Đối với nhiều bệnh nhân ung thư, căng thẳng không chỉ xuất hiện ở thời điểm nhận chẩn đoán. Nó có thể kéo dài trong suốt hành trình điều trị: từ những ngày chờ kết quả xét nghiệm, những đợt hóa trị liên tiếp, nỗi lo về tác dụng phụ, cho đến cảm giác bất an trước nguy cơ tái phát ngay cả khi điều trị đã kết thúc.

Ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy căng thẳng mạn tính ở bệnh nhân ung thư không chỉ là vấn đề tâm lý đơn thuần. Trong một số trường hợp, nó có thể liên quan đến những thay đổi sinh học trong cơ thể, ảnh hưởng đến hệ miễn dịch, tình trạng viêm và thậm chí có thể tác động đến tiến triển của bệnh.

Căng thẳng mạn tính ảnh hưởng đến cơ thể như thế nào?

Theo nghiên cứu của các nhà khoa học tại Đại học Y khoa Wrocław (Ba Lan), căng thẳng kéo dài khiến cơ thể rơi vào trạng thái như đang liên tục đối mặt với “nguy hiểm”.

Khi điều đó xảy ra, các hệ thống phản ứng stress của cơ thể như:

trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận (HPA)
hệ thần kinh giao cảm

sẽ bị kích hoạt kéo dài.

Kết quả là các hormone liên quan đến stress như cortisol và adrenaline có thể duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Tình trạng này được cho là có thể dẫn đến:

tăng phản ứng viêm trong cơ thể
làm suy giảm một phần chức năng miễn dịch
ảnh hưởng đến khả năng cơ thể giám sát và loại bỏ tế bào bất thường

Nói cách khác, căng thẳng kéo dài không chỉ khiến người bệnh mệt mỏi về tinh thần, mà còn có thể làm cơ thể rơi vào trạng thái bất lợi hơn trong quá trình chống chọi với bệnh.

Nguồn báo: https://n.news.naver.com

Khi hệ miễn dịch suy yếu, điều gì có thể xảy ra?

Hệ miễn dịch đóng vai trò quan trọng trong việc nhận diện và kiểm soát các tế bào ung thư. Khi căng thẳng kéo dài làm suy yếu chức năng này, khả năng theo dõi và loại bỏ tế bào ác tính có thể giảm đi.

Bên cạnh đó, tình trạng viêm mạn tính kéo dài cũng có thể tạo ra một môi trường thuận lợi hơn cho sự phát triển của khối u. Một số cơ chế được các nhà nghiên cứu đề cập bao gồm:

thúc đẩy hình thành mạch máu mới quanh khối u
hỗ trợ tế bào ung thư di chuyển và lan rộng
làm thay đổi môi trường vi mô quanh khối u
có thể ảnh hưởng đến mức độ đáp ứng điều trị

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng đây là mối liên hệ có tính sinh học tiềm năng, và trong thực hành lâm sàng rất khó tách biệt hoàn toàn tác động của stress với các yếu tố khác ở từng bệnh nhân cụ thể.

Tác động của stress có thể khác nhau tùy từng loại ung thư

Không phải bệnh nhân ung thư nào cũng trải qua căng thẳng theo cùng một cách. Nghiên cứu cho thấy ảnh hưởng của stress có thể khác nhau tùy vào loại ung thư và tiên lượng bệnh.

Ở các ung thư có tiên lượng tương đối tốt hơn

Ví dụ như:

ung thư vú
ung thư tuyến tiền liệt

bệnh nhân thường sống lâu hơn với bệnh, nên dễ rơi vào trạng thái lo âu kéo dài liên quan đến:

nguy cơ tái phát
tác dụng phụ kéo dài của điều trị
những thay đổi về hình thể, sức khỏe và sinh hoạt lâu dài

Trong bối cảnh đó, stress mạn tính có thể âm thầm tác động đến sức khỏe thể chất và tinh thần trong suốt quá trình theo dõi.

Ở các ung thư có tiên lượng xấu hơn

Ví dụ như:

ung thư tuyến tụy
ung thư buồng trứng

bệnh nhân thường trải qua cảm giác suy sụp tinh thần, đau khổ tâm lý hoặc trầm cảm rõ rệt hơn. Ở một số trường hợp, những biểu hiện này thậm chí có thể xuất hiện từ trước khi chẩn đoán.

Nhóm nghiên cứu cho rằng những phản ứng đó không chỉ là cảm xúc đơn thuần, mà có thể liên quan đến những thay đổi sinh học như phản ứng viêm và tăng cytokine, trong đó có IL-6.

Tâm lý trị liệu không chỉ để “an ủi”

Một điểm rất đáng chú ý trong nghiên cứu là các tác giả nhấn mạnh rằng tâm lý trị liệu và hỗ trợ tâm lý nên được xem là một phần của điều trị ung thư, chứ không chỉ là biện pháp giúp bệnh nhân “thoải mái hơn”.

Tổng hợp từ các nghiên cứu hiện có cho thấy các can thiệp tâm lý có thể giúp:

giảm lo âu
giảm trầm cảm
cải thiện chất lượng cuộc sống
giảm mức cortisol
cải thiện một số chỉ số viêm

Dù hiện chưa có đủ bằng chứng để khẳng định rằng trị liệu tâm lý có thể trực tiếp kéo dài thời gian sống, nhưng vai trò của nó trong việc hỗ trợ sức khỏe tổng thể của bệnh nhân là rất đáng chú ý.

Các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng hiệu quả của hỗ trợ tâm lý có thể giảm dần theo thời gian nếu không được duy trì liên tục. Điều này có nghĩa là quản lý stress không nên là một can thiệp ngắn hạn, mà cần được xem như một phần của chăm sóc lâu dài.

Căng thẳng không phải là “do bệnh nhân yếu đuối”

Một thông điệp rất quan trọng từ nghiên cứu này là:

Căng thẳng mạn tính không phải là vấn đề ý chí.

Nó không có nghĩa là người bệnh “suy nghĩ tiêu cực quá”, “yếu tinh thần”, hay “không đủ lạc quan”. Thay vào đó, đây là một yếu tố sinh học và tâm lý phức tạp, cần được nhận diện và quản lý nghiêm túc, giống như cách bác sĩ theo dõi đau, dinh dưỡng hay tác dụng phụ của điều trị.

Chính vì vậy, nhóm nghiên cứu đề xuất cần mở rộng các hình thức chăm sóc như:

sàng lọc stress định kỳ ở bệnh nhân ung thư
can thiệp tâm lý sớm
hỗ trợ cho người chăm sóc
phát triển hệ thống chăm sóc dài hạn
ứng dụng công nghệ số trong theo dõi tâm lý bệnh nhân

Quản lý stress nên là một phần của điều trị ung thư

Trong thực tế, người bệnh và gia đình thường tập trung rất nhiều vào xét nghiệm, thuốc điều trị, phác đồ hóa trị, xạ trị hoặc phẫu thuật. Nhưng bên cạnh đó, sức khỏe tâm lý cũng là một phần quan trọng của hành trình điều trị.

Việc nhận diện sớm lo âu, mất ngủ, căng thẳng kéo dài, suy sụp tinh thần hoặc trầm cảm có thể giúp bệnh nhân được hỗ trợ kịp thời hơn. Đôi khi, chỉ cần được lắng nghe, được tư vấn đúng lúc, hoặc có một hệ thống hỗ trợ phù hợp, người bệnh đã có thể cải thiện đáng kể chất lượng sống trong suốt quá trình điều trị.

Kết luận

Nghiên cứu mới cho thấy căng thẳng mạn tính ở bệnh nhân ung thư có thể không chỉ là phản ứng cảm xúc, mà còn là một yếu tố sinh học có khả năng ảnh hưởng đến hệ miễn dịch, phản ứng viêm và tiến triển bệnh.

Dù vẫn cần thêm nghiên cứu để làm rõ hơn mức độ tác động trực tiếp của stress lên tiên lượng sống, nhưng một điều đã trở nên ngày càng rõ ràng: quản lý căng thẳng nên được xem là một phần quan trọng trong chăm sóc toàn diện cho bệnh nhân ung thư.

Điều trị ung thư không chỉ là điều trị khối u, mà còn là chăm sóc toàn bộ con người – cả thể chất lẫn tinh thần.

Hanmedi Vietnam – Đồng hành cùng bệnh nhân trong hành trình điều trị tại Hàn Quốc

Hanmedi Vietnam hỗ trợ bệnh nhân Việt Nam kết nối khám và điều trị tại các bệnh viện hàng đầu Hàn Quốc, đồng thời đồng hành cùng người bệnh trong suốt hành trình điều trị.

Chúng tôi hỗ trợ:

Tư vấn hồ sơ bệnh án
Kết nối bác sĩ và bệnh viện chuyên khoa
Đặt lịch khám và điều trị
Hỗ trợ phiên dịch và đồng hành trong suốt quá trình điều trị tại Hàn Quốc

👉 Liên hệ Hanmedi Vietnam để được tư vấn thêm về dịch vụ khám và điều trị tại Hàn Quốc, hoặc tìm hiểu chi tiết điều trị ung thư tại Hàn Quốc tại đây: https://n.news.naver.com/mnews/article/346/0000106848